Στις 26 Νοέμβριου 2025, τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης ενέκριναν διαπραγματευτική θέση επί του κανονισμού για την καταπολέμηση της σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών στο διαδίκτυο. Τα περισσότερα ευρωπαϊκά μέσα ενημέρωσης παρουσίασαν την εξέλιξη ως «οπισθοχώρηση» της Ένωσης από το επίμαχο Chat Control. Η πραγματικότητα όμως είναι διαμετρικά διαφορετική. Όπως προειδοποιεί ο Patrick Breyer, πρώην ευρωβουλευτής του Κόμματος των Πειρατών, «Chat Control is not dead, it is just being privatized». Το Συμβούλιο αφαίρεσε μεν την υποχρέωση για σάρωση επικοινωνιών, αλλά δημιούργησε ένα τοξικό νομικό πλαίσιο που παρέχει κίνητρα στους αμερικανικούς τεχνολογικούς γίγαντες να σαρώνουν αδιακρίτως τις ιδιωτικές επικοινωνίες, εισάγει υποχρεωτικούς ελέγχους ηλικίας για όλους τους χρήστες του διαδικτύου και απειλεί να αποκλείσει τους εφήβους από την ψηφιακή ζωή.
Η Επιστημονική Κατακραυγή που Αγνοείται Επιδεικτικά
Το ανησυχητικό στοιχείο σε αυτή την εξέλιξη δεν είναι μόνο το περιεχόμενο της πρότασης, αλλά η συστηματική αγνόηση της επιστημονικής κοινότητας από τους ευρωπαίους θεσμικούς. Τον Σεπτέμβριο του 2025, περισσότεροι από επτακόσιοι επιστήμονες και ερευνητές υπέγραψαν κοινή δήλωση στην οποία καταλήγουν ότι «δεν είναι απλώς εφικτό να πραγματοποιηθεί ανίχνευση γνωστού και νέου υλικού σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών για εκατοντάδες εκατομμύρια χρηστών με αποδεκτό επίπεδο ακρίβειας». Η δήλωση προσθέτει ότι η νέα πρόταση θα «δημιουργήσει πρωτοφανείς δυνατότητες επιτήρησης, ελέγχου και λογοκρισίας και ενέχει εγγενή κίνδυνο επέκτασης της χρήσης και κατάχρησής της».
Όταν 700 από τους κορυφαίους ειδικούς της Ευρώπης στη κρυπρογράφηση & κυβερνοασφάλεια προειδοποιούν ομόφωνα για την αναποτελεσματικότητα και τους κινδύνους της πολιτικής, και οι θεσμικοί παράγοντες επιλέγουν να προχωρήσουν, τότε είναι σαφές ότι δεν μιλάμε για επιστημονικά τεκμηριωμένη πολιτική αλλά για ιδεολογική ατζέντα που χρησιμοποιεί ως πρόσχημα την προστασία των παιδιών.
Καθηγητές από κορυφαία ευρωπαϊκά πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα, συμπεριλαμβανομένων του ETH Zurich, του KU Leuven και του Max Planck Institute, εξέδωσαν νέα ανοιχτή επιστολή. Σε αυτήν προειδοποιούν ότι παρά την αφαίρεση της υποχρεωτικής σάρωσης, το νέο κείμενο επεκτείνει το πεδίο εφαρμογής σε αυτοματοποιημένη ανάλυση κειμένου για την ανίχνευση συμπεριφορών grooming. Όπως επισημαίνουν, «η τρέχουσα τεχνολογία τεχνητής νοημοσύνης απέχει πολύ από το να είναι αρκετά ακριβής για να αναλάβει αυτά τα καθήκοντα με εγγυήσεις για το απαραίτητο επίπεδο ακρίβειας». Οι συμπεριφορές grooming μπορούν να είναι πολύ παρόμοιες με αλληλεπιδράσεις που είναι απόλυτα αποδεκτές σε φιλικό πλαίσιο, όπως συνομιλίες με συγγενείς ή στενούς φίλους, ή συζητήσεις μεταξύ εφήβων που εξερευνούν νέες σχέσεις. Το αποτέλεσμα θα είναι κατακλυσμός ψευδώς θετικών αποτελεσμάτων που θα εμποδίσει τους ερευνητές να επικεντρωθούν στις πραγματικές υποθέσεις.
Και αυτό δεν είναι θεωρητική ανησυχία. Η γερμανική ομοσπονδιακή αστυνομία έχει αναφέρει ότι το πενήντα τοις εκατό των αναφορών που λαμβάνει βάσει του τρέχοντος εθελοντικού καθεστώτος είναι εγκληματικά άσχετες. Στην Ιρλανδία, η αστυνομία παραδέχτηκε ότι από το σύνολο των αναφορών, μόνο το είκοσι τοις εκατό αφορούσε πραγματικά επιβλαβείς υποθέσεις και λιγότερο από το δέκα τοις εκατό ήταν αξιόποινες πράξεις. Για το υπόλοιπο ενενήντα τοις εκατό των λανθασμένων αναφορών, οι αρχές βρέθηκαν σε αμηχανία, αναγκασμένες να αποθηκεύουν στις βάσεις δεδομένων τους προσωπικά δεδομένα και ιδιωτικές συνομιλίες αθώων πολιτών.
Η Απόφαση Podchasov: Όταν η δικανική κρίση αγνοείται
Υπάρχει όμως και ένα ακόμη πιο θεμελιώδες νομικό εμπόδιο που η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιλέγει να αγνοήσει. Τον Φεβρουάριο του 2024, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων εξέδωσε ορόσημο απόφαση στην υπόθεση Podchasov κατά Ρωσίας. Το Δικαστήριο έκρινε ότι ρωσικός νόμος που υποχρέωνε την υπηρεσία κρυπτογραφημένων μηνυμάτων Telegram να συνδράμει στην αποκρυπτογράφηση επικοινωνιών για την Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Ασφαλείας «δεν μπορεί να θεωρηθεί αναγκαία σε μια δημοκρατική κοινωνία». Το Δικαστήριο σημείωσε ρητά ότι νόμοι που επιτρέπουν γενική άμεση πρόσβαση στις επικοινωνίες ή που επιβάλλουν αποκρυπτογράφηση χωρίς αυστηρές εγγυήσεις παραβιάζουν το δικαίωμα στην ιδιωτική ζωή.
Παρά το γεγονός ότι η απόφαση αφορούσε τη Ρωσία, οι αρχές της εφαρμόζονται σε όλα τα μέλη του Συμβουλίου της Ευρώπης, συμπεριλαμβανομένων όλων των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το προτεινόμενο Chat Control, με το σύστημα client-side scanning, κάνει ουσιαστικά ακριβώς αυτό που καταδικάστηκε από το ΕΔΑΔ: αποκρυπτογραφεί προληπτικά το περιεχόμενο στη συσκευή του χρήστη. Πρόκειται για μια σκοτεινή και ανέντιμη απόπειρα που προσπαθεί να παρακάμψει τη νομολογία μέσω τεχνικών λεπτολογιών, αλλά η ουσία παραμένει η ίδια: γενικευμένη, αδιάκριτη επιτήρηση του συνόλου του πληθυσμού χωρίς εξατομικευμένη υπόνοια ή δικαστική εντολή.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση, που υποτίθεται ότι προασπίζεται το κράτος δικαίου, επιχειρεί να θεσπίσει νομοθεσία που έρχεται σε ευθεία σύγκρουση με απόφαση του δικαστηρίου που προστατεύει τα ανθρώπινα δικαιώματα των ευρωπαίων πολιτών. Η ειρωνεία είναι εμφανής: καταδικάζουμε τη Ρωσία για παραβιάσεις της ιδιωτικότητας, αλλά υιοθετούμε παρόμοιες πρακτικές με διαφορετικό περιτύλιγμα.
Το Τρίπτυχο της Chat Control 2.0
Η διαπραγματευτική θέση του Συμβουλίου αντίκειται διαμετρικά στη θέση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, το οποίο απαιτεί η επιτήρηση να είναι στοχευμένη μόνο σε υπόπτους και οι έλεγχοι ηλικίας να παραμείνουν εθελοντικοί. Η προσέγγιση του Συμβουλίου εισάγει τρεις κρίσιμες απειλές που έχουν παραμείνει σε μεγάλο βαθμό αδημοσίευτες. Η τελευταία πρόταση, υπ’ αριθμόν 15318/25, βρίσκεται εδώ: Mirror Link
Πρώτον, η «εθελοντική» σάρωση σημαίνει στην πράξη αδιάκριτη μαζική επιτήρηση. Το κείμενο στοχεύει να καταστήσει μόνιμο το προσωρινό καθεστώς «Chat Control 1.0». Αυτό επιτρέπει σε παρόχους όπως η Meta ή η Google να σαρώνουν όλες τις ιδιωτικές συνομιλίες, αδιακρίτως και χωρίς δικαστική εντολή. Πρόκειται για παραπλανητική ορολογία: η λέξη «εθελοντική» αναφέρεται στην επιλογή των εταιρειών να συμμετάσχουν, όχι στην επιλογή των χρηστών. Στην πραγματικότητα, δημιουργείται ένα νομικό πλαίσιο που νομιμοποιεί τη μαζική επιτήρηση χωρίς εξατομικευμένη υπόνοια, χωρίς δικαστική άδεια, χωρίς δυνατότητα προσφυγής. Οι τεχνολογικοί γίγαντες αποκτούν πλέον το νομικό άλλοθι να πειραματίζονται με αλγόριθμους τεχνητής νοημοσύνης στις προσωπικές μας συνομιλίες, όλα υπό το πρόσχημα της προστασίας των παιδιών.
Η ίδια δυναμική της «εθελοντικής συμμετοχής» που μετατρέπεται σε de facto υποχρέωση έχει ήδη παρατηρηθεί σε άλλους τομείς της ευρωπαϊκής ρύθμισης. Στο πλαίσιο της Οδηγίας για τον Ραδιοεξοπλισμό (RED), είδαμε παρόμοιο μοτίβο όπου οι κατασκευαστές, αντιμετωπίζοντας ασαφή νομικά πλαίσια και φόβο ευθύνης, επέλεξαν την πιο περιοριστική ερμηνεία των κανόνων κυβερνοασφάλειας, με αποτέλεσμα το κλείδωμα λειτουργιών που για δεκαετίες επέτρεπαν στους χρήστες να ελέγχουν τις συσκευές τους. Όταν η «εναρμόνιση» στην πράξη σημαίνει αυτοπεριορισμό των εταιρειών για να αποφύγουν νομικούς κινδύνους, το αποτέλεσμα είναι πάντα το ίδιο: περισσότερος έλεγχος για τους παρόχους, λιγότερη ελευθερία για τους πολίτες. Το Chat Control ακολουθεί ακριβώς την ίδια συνταγή, απλώς αντί για bootloaders και firmware, πρόκειται για τις ιδιωτικές μας συνομιλίες.
Δεύτερον, η υποχρεωτική ταυτοποίηση ηλικίας σημαίνει το τέλος της ανώνυμης επικοινωνίας στο διαδίκτυο. Το Άρθρο 4(3) του κειμένου απαιτεί «αξιόπιμη ταυτοποίηση ανηλίκων». Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι κάθε πάροχος υπηρεσιών επικοινωνίας θα πρέπει να επαληθεύσει την ηλικία κάθε χρήστη. Κάθε υπηρεσία επικοινωνίας ενέχει εγγενή κίνδυνο κατάχρησης για grooming, άρα η απαίτηση θα εφαρμοστεί καθολικά. Κάθε πολίτης θα πρέπει στην πράξη να προσκομίσει ταυτότητα ή να υποβληθεί σε βιομετρική σάρωση προσώπου για να ανοίξει λογαριασμό ηλεκτρονικού ταχυδρομείου ή εφαρμογής μηνυμάτων. Αυτό δημιουργεί de facto απαγόρευση της ανώνυμης επικοινωνίας, η οποία αποτελεί ζωτικής σημασίας γραμμή ζωής για δημοσιογράφους, πληροφοριοδότες, πολιτικούς ακτιβιστές, θύματα βίας που αναζητούν βοήθεια, δικηγόρους που επικοινωνούν με πελάτες, γιατρούς με ασθενείς.
Τρίτον, το 6ο Άρθρο προτείνει να αποκλειστούν χρήστες κάτω των δεκαεπτά ετών από τη χρήση εφαρμογών με λειτουργίες συνομιλίας, συμπεριλαμβανομένων των WhatsApp, Instagram και δημοφιλών διαδικτυακών παιχνιδιών. Η προσέγγιση αυτή ισοδυναμεί με «ψηφιακή κατ’ οίκον κράτηση», απομονώνοντας τους νέους από τους κοινωνικούς τους κύκλους και την ψηφιακή εκπαίδευση. Η προστασία μέσω αποκλεισμού είναι παιδαγωγική ανοησία. Αντί να ενδυναμώνουμε τους εφήβους με παιδεία, κριτική σκέψη και εργαλεία αυτοπροστασίας, το Συμβούλιο επιθυμεί να τους κλειδώσει εξολοκλήρου έξω από τον ψηφιακό κόσμο.
The activism must go on
Η ψηφοφορία της 26 Νοεμβρίου ήταν μακράν ομόφωνη και στερήθηκε της υποστήριξης της Τσεχικής Δημοκρατίας, των Κάτω Χωρών, της Πολωνίας και της Ιταλίας, γεγονός που αντανακλά τις βαθιές ανησυχίες εντός της Ένωσης σχετικά με τη νομιμότητα και την αναλογικότητα της προσέγγισης του Συμβουλίου. Οι διαπραγματεύσεις μεταξύ Συμβουλίου και Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου θα ξεκινήσουν σύντομα, με στόχο την οριστικοποίηση του κειμένου πριν τον Απρίλιο του 2026.
Πρόκειται για ένα πεισμά παντελώς απέναντη στο Κράτος Δίκαιο, όπως έχει σημειώσει ο καθηγητής κρυπτογραφίας Matthew Green, αποτελεί «το πιο τρομακτικό πράγμα που έχω δει ποτέ».
Δεν πρέπει να επαναπαυόμαστε ότι η μάχη κερδήθηκε επειδή αφαιρέθηκε η υποχρεωτική σάρωση. Η «εθελοντική» λύση είναι δούρειος ίππος που θα εξελιχθεί σε μόνιμη υποδομή μαζικής παρακολούθησης. Η ιστορία μάς έχει διδάξει ότι κάθε «προσωρινό» μέτρο ασφαλείας γίνεται μόνιμο, κάθε «περιορισμένο» εργαλείο επιτήρησης επεκτείνεται σταδιακά σε νέους τομείς». Η ίδια η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ursula von der Leyen χρησιμοποιεί μηνύματα που αυτοκαταστρέφονται στο Signal για να αποφύγει «μεγάλες διαρροές δεδομένων. Όταν οι ίδιοι οι θεσμικοί αξιωματούχοι γνωρίζουν ότι χρειάζονται κρυπτογράφηση για τα συμφέροντα τους, αλλά επιθυμούν να την υπονομεύσουν για τους πολίτες, η υποκρισία είναι εμφανής.
Το 2023 έγραψα ανοιχτή επιστολή προς τη Βουλή των Αντιπροσώπων, προειδοποιώντας για τους κινδύνους της πρότασης Chat Control. Το 2025, οι κίνδυνοι δεν εξαλείφθηκαν, απλώς μεταμφιέστηκαν και έγιναν πιο ύπουλοι. Η μάχη για την προστασία της ιδιωτικότητας, της κρυπτογράφησης και της δημοκρατικής επικοινωνίας συνεχίζεται.
