Η ελευθερία εγκατάστασης δικηγόρων εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Η σημαντική ανάπτυξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης ενθάρρυνε τη μετακίνηση των δικηγόρων, αρχής γενομένης τέσσερεις δεκαετίες πριν με τη Συνθήκη Λειτουργίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής Συνθήκη Λειτουργίας). Αυτό έγινε ως αποτέλεσμα της εμφάνισης ενός τύπου δικηγόρων, που εργάζονταν σε μεγάλες ή μεσαίες εταιρίες και με αρμοδιότητες την αντιμετώπιση πολύπλοκων εμπορικών διακρατικών ζητημάτων¹.

Ο νέος κοινοτικός και πιο επιχειρηματικός προσανατολισμός πήρε ένα διστακτικό χαρακτήρα και ορθώς, αφού έπρεπε να γίνουν τομές σε μια σειρά από λεπτά ζητήματα. Υπάρχουν καίριες διαφορές στην οργάνωση της νομικού συστήματος  μεταξύ των κρατών-μελών. Ενδεικτικά, σε πολλές επικράτειες το λειτούργημα της δικηγορίας ασκείται από ένα ενιαίο επάγγελμα, παράλληλα όμως υπάρχει και ο κατακερματισμός των καθηκόντων αυτών σε εντελώς διακριτά επαγγέλματα (έχουμε τη συζυγία Barristers-Solicitors και την συζυγία Δικηγόρου-Συμβολαιογράφου). Διαφορές παρατηρούμε και στον τρόπο ρύθμισης του επαγγέλματος, μερικές χώρες είναι φιλελεύθερες και με ελάχιστες διατάξεις ρύθμισης (π.χ. Σουηδία), ενώ σε άλλες ο δικηγόρος υπόκειται σε ασφυκτικό έλεγχο (π.χ. Γερμανία).²

Το πνεύμα της πολιτικής που η Ευρωπαϊκή Ένωση επιθυμεί είναι πρωτίστως η άρση κάθε μορφής διάκρισης βάσει υπηκοότητας³, με ταυτόχρονη όμως προστασία των εγχώριων ρυθμίσεων του επαγγέλματος, αφού υποχρεώνει τον μετακινούμενο δικηγόρο να τηρεί τους επαγγελματικούς κανόνες τόσο του κράτους-μέλους καταγωγής όσο και του κράτους-μέλους υποδοχής⁴.

Η Συνθήκη Λειτουργίας διαχωρίζει την ελευθερία αυτή σε δυο διακριτές περιοχές. Στα άρθρα 49 μέχρι 55 έχουμε τα ζητήματα περί ελευθερίας εγκατάστασης, και στα άρθρα 56 μέχρι 62 τα ζητήματα περί ελευθερίας παροχής υπηρεσιών. Οι έννοιες αυτές οριοθετήθηκαν κατά την υπόθεση Gebhard⁵.