Η υποχρεωτικότητα του δικαίου συμβιβάζει με τον εξαναγκασμό και ο εξαναγκαστικός χαρακτήρας του αποτελεί καίρια εκδήλωση του συνδέσμου του δικαίου προς την οργανωμένη σε κράτος κοινωνία. Παρόλα αυτά υπάρχουν κανόνες δικαίου που δεν είναι εξαναγκαστικοί. Το στοιχείο του εξαναγκασμού είναι γνώρισμα του δικαίου και όχι απαραίτητα του κάθε κανόνα ξεχωριστά.
Η σύνδεση εξαναγκασμού και υλικής βίας είναι λανθασμένη και μάλλον οφείλεται στην εκ γενετής προϊδέαση περί δικαίου που, θέλοντας και μη, όλοι λίγο-πολύ έχουμε αναπτύξει.
Σαφώς! Έννομη τάξη χωρίς υλική βία και χωρίς το στοιχείο του φόβου και κατ’ επέκτασιν πολίτες που ακολουθούν κανόνες δικαίου μόνο λόγω κάποιας «μεγάλης ιδέας» είναι μάλλον ο εκλαϊκευμένος ορισμός της ευταξίας και κάτι που συναντιέται μόνο σε συγγράμματα και διαλόγους φιλοσόφων. Στο δια ταύτα, από τον συλλογισμό του Kant περί παρεμπόδισης των εμποδίων της ελευθερίας, οδηγούμαστε στο πόρισμα, ότι το ίδιο το δίκαιο διαθέτει αυτοτελές βάρος και είναι αφ’ εαυτού άξιο προστασίας.
Αποτελεί μικρότερο αναγκαίο κακό σε σχέση με την παραβίαση του δικαίου από την ανεμπόδιστη πλεονεξία του ανθρώπου, που τον στρέφει εναντίον ομοίων του
Πιο αναλυτικά, οφείλουμε να αναδείξουμε το κρατικό μονοπώλιο της βίας, έννοια που δίχως δαύτην δεν θα ήμασταν σε θέση να διακρίνουμε την έννομη τάξη από τις προσταγές μιας συμμορίας ληστών και θα οδηγούμασταν και για αυτήν στο καθήκον της υπακοής.
Ο νομικός εξαναγκασμός είναι βία που επιβάλλεται δημόσια, νόμιμα και ηθικώς δικαιολογημένα και ασκείται ανεκχώρητα εκ μέρους του κράτους, ύστερα από τεθειμένες διαδικασίες που δίνουν ακόμη και την ευκαιρία στον απειλούμενο να υπερασπιστεί τον εαυτό του.
Το κρατικό μονοπώλιο βίας υπό αυτές τις προϋποθέσεις παύει να αποτελεί αφόρητη βία, όχι μόνο γιατί ασκείται υπό τον έλεγχο της ολότητας και από δημοκρατικά εκλεγμένα πολιτειακά όργανα, αλλά ιδίως, επειδή αποτελεί μικρότερο αναγκαίο κακό σε σχέση με την παραβίαση του δικαίου από την ανεμπόδιστη πλεονεξία του ανθρώπου, που τον στρέφει εναντίον ομοίων του (homo homini lupus).
Μια διαφορά μεταξύ υποχρεωτικότητας και αναγκαστικότητας είναι ότι υποχρεωτικό είναι το δίκαιο που αξιώνει την τήρησή του ανεξάρτητα από την θέληση των κοινωνών. Εξαναγκαστικό είναι επιπλέον όταν η συμμόρφωση, αν χρειαστεί, μπορεί να εξασφαλιστεί από την άσκηση βίας, φυσικά υπό τις άνω προϋποθέσεις και εκ μέρους ειδικών και αυστηρώς ορισμένων οργάνων.
